Opracowania.pl PLUS:
Zaloguj się żeby dostać więcej
Jesteś tutaj: Język polski » Liceum » Dwudziestolecie międzywojenne » Wprowadzenie

Wprowadzenie

Nowe tendencje w literaturze światowej

Pierwsza wojna światowa była wstrząsem dla całego świata. Zmieniła dotychczasowe sojusze, obaliła wielowiekowe monarchie, przyczyniła się do odzyskania niepodległości wielu narodów. Załamaniu uległy systemy demokratyczne, czego konsekwencją było powstanie państw totalitarnych. Ludzie po raz pierwszy zetknęli się z wojną totalną, prowadzoną na wszystkich kontynentach, na lądzie, wodzie i w powietrzu. Wojska stosowały nowe rodzaje broni o ogromnej sile rażenia np. broń chemiczną. Działania wojenne przyniosły zagładę wielu miejscowości i śmierć milionów ludzi. Po zakończeniu wojny Europę ogarnęło przygnębienie. Na fali ludzkiego niezadowolenia wyrosły komunizm i faszyzm, zmierzające do nieuchronnej konfrontacji. Siłę tych ustrojów wzmocnił Wielki Kryzys Ekonomiczny wywołany krachem na giełdzie nowojorskiej w 1929 roku. Niepokoje społeczne, próby stabilizacji gospodarki oraz rosnące napięcie międzynarodowe to obraz Europy zmierzającej do września 1939 roku. Jednocześnie zmieniały się stosunki społeczne, dokonywała się emancypacja kobiet. Moda dopuszczała większą swobodę strojów, skracano spódnice, zrzucano niewygodne elementy garderoby. Kobiety studiowały, wybierały karierę zawodową i samodzielne życie. Coraz częstsze stawały się rozwody. Rosła swoboda obyczajów. W tej atmosferze zmieniało się oblicze światowej literatury, a przede wszystkim powieści. Odchodzono od założeń dziewiętnastowiecznej prozy realistycznej traktując ją jako nie odkrywczą, a jedynie odtwarzającą świat. Wierny opis zastępowano podtekstem myślowym, syntezą, metaforą, czy umownym skrótem. W światowej literaturze pojawiły się różne tendencje.

Przemiany w poezji

W pierwszych dziesięcioleciach XX wieku także w poezji pojawiły się nowe kierunki. Oto najważniejsze z nich:

Ekspresjonizm: Nurt ten powstał jeszcze przed I wojną światową, korzeniami sięgał do średniowiecza, baroku i romantyzmu. Ekspresjoniści akcentowali chęć wyrażenia uczuć (czyli ekspresji) jako dominującą potrzebę artysty. Owo dążenie wiązali z potrzebą piękna i harmonii w poezji. Operowali gwałtownymi uczuciami: przerażeniem, ekstazą, uniesieniem. Swoją sztukę nazywali „krzykiem duszy”. Nurt ekspresjonistyczny powstał w 1910 roku w Niemczech i stamtąd promieniował na całą Europę. W Polsce w latach 1917-22 ukazywało się pismo „Zdrój”, propagujące hasła tego prądu. Ekspresjonizm odbił się szerokim echem także w innych dziedzinach sztuki - w malarstwie (np. Krzyk Edwarda Muncha), w muzyce, w filmie (Gabinet doktora Caligari).

Futuryzm: rozwinął się przede wszystkim we Włoszech i w Rosji. Nazwa pochodzi od słowa futurus - przyszły. Prekursorem futuryzmu był Filippo Tom-maso Marinetti. Futuryści odcinali się od jakichkolwiek poprzedników, uważali się za twórców awangardy przyszłości. Byli zafascynowani nowoczesną cywilizacją, wynalazkami technicznymi, urbanizacją. Zwalczali tradycję, radykalnie przekształcając język poetycki. Włoscy futuryści, buntując się przeciwko tradycji, głosili brutalnie agresywną nowoczesność. Wyrażali pogardę wobec muzeów, bibliotek i profesorów oraz... kobiet (!).

Przedkładali piękno ryczących samochodów nad piękno starożytnych posągów. Niestety wielu włoskich futurystów stało się zwolennikami faszyzmu. Natomiast futuryści rosyjscy, także głoszący kult techniki i nowoczesności, nie odcinali się od swoich korzeni. Wracali do słowiańskich tradycji, starych kronik, protestowali przeciwko wojnie i przemocy. Najwybitniejszym futurystą rosyjskim był Wielemir Chlebnikow. Z tego nurtu wyrósł późniejszy piewca sowieckiej Rosji - Włodzimierz Majakowski.

Dadaizm: powstał w Szwajcarii i wziął swą nazwę od dziecięcej zabawki. Dadaiści wyrażali anarchiczny bunt przeciwko cywilizacji, sztuce, wojnie i programowo kpili ze wszystkiego - nawet z własnej sztuki. Ich utwory wykorzystywały reklamowe slogany, teksty z gazet, luźne słowa i nieartykułowane dźwięki. W plastyce tworzyli tzw. kolaże (collages - sklejanki) z przypadkowych materiałów i odpadów - szkła, papieru, szmat, słomy. Z kręgu dadaistów wyrośli niektórzy twórcy nadrealizmu.

Nadrealizm, czyli surrealizm: termin został wprowadzony przez Guillaume’a Apollinaire’a. Zdaniem twórcy manifestu nadrealistów, Paula Eluarda, nowoczesny potok słów dadaistów miał swoje uzasadnienie w głębokich pokładach psychiki. Nadrealiści buntowali się przeciwko tradycjom klasycznym, głosili „nowy romantyzm” i pragnęli wywołać „rewolucję w psychice”, wyzwalając ludzi z norm i kanonów. Czołowymi twórcami tego nurtu byli Paul Eluard i Louis Aragon, późniejsi poeci francuskiego ruchu oporu. Nadrealizm, podobnie jak dadaizm, znalazł swoje odzwierciedlenie w malarstwie oraz oddziaływał na poetów innych krajów. Utwory nadrealistów były oderwane od życia i codzienności, wykorzystywały skojarzenia z pogranicza jawy i snu oraz motywy pełne niezwykłości i cudowności.

Francuska awangarda poetycka: rozwinęła się w tym samym czasie, co futuryzm we Włoszech i dadaizm oraz ekspresjonizm w Niemczech. Wiodącym poetą tej grupy był Polak, Wilhelm Apolinary Kostrowicki, znany jako Guillaume Apollinaire, inni to Max Jacob i Blaise Cendrars. Nie demonstrowali oni wrogości do przeszłości, lecz pragnęli odświeżyć stosunek do niej, stworzyć nowy język poetycki, wyzwolić ludzką wyobraźnię. Charakterystyczne jest dla nich swobodne obrazowanie, odchodzenie od klasycznych rygorów składni, balansowanie pomiędzy fantazją a rzeczywistością, częste zmiany nastroju.

Neoklasycyzm - idea „czystej formy”: Poezja tego nurtu stanowiła kontynuację tradycji klasycznej i symbolizmu. Czołowym jej przedstawicielem był Paul Valéry tworzący kunsztowne poematy oparte na znanych wzorach. Poezja ta pełna była filozoficznych aluzji, pozbawiona „treści życiowych”, operowała językiem oddziałującym muzyką słowa. Spełniała w ten sposób założenia „czystej poezji”. Do tradycji neoklasycznej nawiązywał Thomas Stearns Eliot - twórca poematów (Jałowa Ziemia, Popielec) i dramatów poruszających tematykę moralno-religijną. W poezji rosyjskiej przedstawicielami tendencji klasycyzujących byli Osip Mandelsztam i Anna Achmatowa. Stworzony przez nich kierunek nazwano akmeizmem (akme - szczyt). Poezja akmeistów jest kunsztowna, kameralna, zakorzeniona w tradycjach literackich.

Literatura w sowieckiej Rosji

Rewolucja 1917 roku podzieliła środowisko twórcze Rosji. Niektórzy - jak Włodzimierz Majakowski - entuzjastycznie przyjęli zmiany niesione przez wojnę domową. W duchu zgodnym z oczekiwaniami socjalizmu tworzyli Aleksy Tołstoj - Droga przez mękę, Maksym Gorki, Michaił Szołochow. Wielu wybrało emigrację: Iwan Bunin - laureat Nagrody Nobla w 1933 roku, Aleksiej Riemizow, Jewgienij Zamiatin. Natomiast dysydenci albo ginęli w obozach, albo musieli przerwać pracę. Ofiarami stalinizmu padli: Osip Mandelsztam, Nikołaj Gumilow, Izaak Babel, Borys Pilniak. Na długo zamilkli Anna Achmatowa (żona rozstrzelanego Gumilowa), Borys Pasternak. Zmarli nie doczekawszy się oficjalnego uznania Michaił Bułhakow i Andriej Płatonow. W 1930 roku w nie wyjaśnionych okolicznościach popełnił samobójstwo Włodzimierz Majakowski, podobną śmiercią zginęła po powrocie z emigracji poetka Maryna Cwietajewa.

Literatura w hitlerowskich Niemczech

Dojście Hitlera do władzy podobnie jak komunizm w ZSRR postawiło pisarzy przed wyborem: albo poddać się reżimowi, albo wyemigrować. Wielu wybitnych pisarzy wyjechało za granicę: Tomasz i Henryk Mannowie, Erich Maria Remarque, Lion Feuchtwanger, Arnold Zweig.

Ostatnio oglądane

Ostatnio oglądane
Na swoich stronach GRUPA INTERIA.PL Sp. z o.o. Sp.k. wykorzystuje wraz z innymi podmiotami pliki cookies (tzw. ciasteczka) i inne technologie m.in. w celach statystycznych i reklamowych. Korzystając z naszych stron bez zmiany ustawień przeglądarki będą one zapisane w pamięci urządzenia. Kliknij, aby dowiedzieć się więcej, w tym jak zarządzać plikami cookies. Zamknij