Opracowania.pl PLUS:
Zaloguj się żeby dostać więcej
Jesteś tutaj: Język polski » Gimnazjum » Wiersze » Bogurodzica

Bogurodzica

Czas powstania pieśni, autorstwo

Bogurodzica jest uznawana za najstarszą polską pieśń religijną - arcydzieło wyróżniające się oryginalnością w ujęciu tematu i szczególnym mistrzostwem poetyckim. Autor pieśni jest anonimowy (nieznany). Powstała w epoce Średniowiecza, trudno jednak dokładnie określić czas jej powstania. Przyjmuje się, że jest to okres pomiędzy XI a XIII wiekiem. Pierwszy jej zapis, tzw. krakowski, obejmujący dwie zwrotki, pochodzi z 1407 r., po raz pierwszy zaś wydrukowano ją w Statucie Łaskiego w 1506 r. Zgodnie z tradycją przypisywano autorstwo pieśni św. Wojciechowi.

Kontekst historyczny, rola pieśni

Utwór jest nie tylko pieśnią religijną, ale również tzw. carmen patrium - pieśnią ojczyźnianą (określenie Jana Długosza, średniowiecznego autora słynnej kroniki, zawierającej dzieje Polski od czasów bajecznych do 1480 roku).

Śpiewali ją rycerze polscy przed bitwą grunwaldzką. Odśpiewano ją także podczas koronacji Władysława Warneńczyka oraz innych królów z dynastii Jagiellonów, była więc także pieśnią dynastyczną. Utwór spełniał funkcję hymnu narodowego do XVI wieku, a jeszcze w XVII i XVIII wieku wykonywano tę pieśń w chwilach szczególnie uroczystych.

Bogurodzica stała się hymnem narodowym, ponieważ:

- podmiot liryczny wypowiada się w imieniu wszystkich ludzi wierzących, więc wyraża uczucia zbiorowe;

- odwołuje się do ideałów chrześcijańskich, bardzo bliskich Polakom, którzy wielbili Matkę Boską i Jezusa Chrystusa i u nich szukali opieki oraz wsparcia. W Średniowieczu wiara była czynnikiem najmocniej jednoczącym społeczeństwo - rządzone przez jednego władcę - w naród. W czasach, kiedy powstała pieśń, nie był on jeszcze w pełni ukształtowany (państwo polskie istniało od poł. X wieku, czyli od 150 lat - to bardzo krótki okres w historii naszego państwa).

Pieśń, licząca początkowo dwie zwrotki, rozrastała się w miarę upływu czasu i pod koniec XV wieku liczyła 15 zwrotek, a w XVI wieku - 22.

Zapamiętaj!

Hymn narodowy - pieśń patriotyczna, w której daje się wyraz poczuciu jedności i odrębności narodowej, podkreśla się przywiązanie do określonych wartości, tradycji oraz instytucji powszechnie akceptowanych w danej społeczności. Jest formą wyrażania uczuć patriotycznych, wykonuje się ją w chwilach uroczystych.

Przekład tekstu na współczesną polszczyznę

1. Rodzicielko Boga, dziewico, przez Boga sławiona, Mario,

Przez Twego Syna - Pana, matko z wielu wybrana, Mario!

Zjednaj (go) nam, uczyń nam przychylnym.

Panie, zmiłuj się.

2. Przez wzgląd na swego Chrzciciela, Synu Boży,

Usłysz głosy, spełń ludzkie pragnienia,

Usłysz modlitwę, którą zanosimy,

A racz nam dać, o co prosimy.

Na ziemi pomyślny pobyt,

Po (tym) życiu przebywanie w raju.

Panie, zmiłuj się.

W takim „przekładzie” pieśń traci walory artystyczne: gubi rymy i rytm. Nie można na jego podstawie omawiać kunsztu artystycznego autora Bogurodzicy. Przekład pozwala jednak poznać treść pieśni. Nadawcą w utworze jest zbiorowość wiernych. Odbiorcą jest Jezus Chrystus, choć pozornie słowa są skierowane do Matki Boskiej. Ona jest adresatką pierwszej apostrofy i prośby, by wstawiła się za chrześcijanami do swojego Syna. Najważniejsze prośby są natomiast kierowane do Syna Bożego, bo tylko On może je spełnić.

Kunszt artystyczny autora pieśni - kompozycja, budowa

O tym, że autor pieśni był człowiekiem wykształconym, poetą i artystą słowa, świadczy fakt, że wiersz ma bardzo kunsztowną budowę. Składa się z dwóch zwrotek. Pierwsza z nich zawiera rozbudowaną apostrofę do Matki Boskiej, Bożej Rodzicielki oraz krótką prośbę o pośrednictwo pomiędzy ludźmi a Chrystusem. W drugiej zwrotce proporcje zostały odwrócone - rozpoczyna ją krótka apostrofa do Syna Bożego, by ze względu na Jana Chrzciciela (w Średniowieczu uważano go za drugiego po Matce Boskiej pośrednika pomiędzy Bogiem a ludźmi) wysłuchał próśb. Potem następuje rozbudowana prośba o spełnienie ludzkich pragnień, tzn. szczęśliwe i zasobne życie na ziemi, a następnie wieczny pobyt w raju. Po obu zwrotkach wystę puje w charakterze refrenu grecki zwrot „Kyrie eleison”, co oznacza: „Panie, zmiłuj się”.

W utworze można wyróżnić:

- rymy wewnętrzne (Bogurodzica / Dziewica, syna / gospodzina, dziela/ krzciciela)

- rymy zewnętrzne (Maryja / Maryja, Bożycze / człowiecze, nosimy / prosimy, pobyt / przebyt).

Podobieństwo konstrukcji poszczególnych wersów określa się mianem paralelizmu.

Bogurodzica jest przykładem wiersza zdaniowego, to znaczy, że jeden wers zawiera zdanie pojedyncze lub jednorodny człon zdaniowy, nie ma równej liczby sylab w wersie. Taki typ wiersza występował w utworach przeznaczonych do wykonywania z towarzyszeniem muzyki (tzw. wiersz meliczny). W tekście pieśni pojawiają się liczne wyrazy, których znaczenia dziś już nie rozumiemy lub jest ono inne niż w XIV wieku. Są to archaizmy. Należą do nich takie wyrazy jak: Bożycze, gospodzin, dziela, przebyt.

Lista działów - Język polski

Lista działów - Język polski

Ostatnio oglądane

Ostatnio oglądane
Na swoich stronach GRUPA INTERIA.PL Sp. z o.o. Sp.k. wykorzystuje wraz z innymi podmiotami pliki cookies (tzw. ciasteczka) i inne technologie m.in. w celach statystycznych i reklamowych. Korzystając z naszych stron bez zmiany ustawień przeglądarki będą one zapisane w pamięci urządzenia. Kliknij, aby dowiedzieć się więcej, w tym jak zarządzać plikami cookies. Zamknij