Opracowania.pl PLUS:
Zaloguj się żeby dostać więcej
Jesteś tutaj: Język polski » Gimnazjum » Wiersze » Fortepian Szopena (C. K. Norwid)

Fortepian Szopena (C. K. Norwid)

Wiersz składa się z dziesięciu części. Poprzedzają go dwa motta: z Byrona (Muzyka to rzecz osobliwa!) i z Bérangera (Sztuka?... to sztuka - i oto wszystko). Utwór nawiązuje do ostatniej wizyty, jaką Norwid złożył Szopenowi przed jego śmiercią oraz do faktu wyrzucenia na bruk fortepianu Szopena z mieszkania jego siostry w Warszawie. Trzy pierwsze części mają charakter wspomnienia. Pierwsze wersy tych fragmentów brzmią tak samo: „Byłem u Ciebie w te dni przedostatnie”, jest to przypomnienie ostatniej wizyty u śmiertelnie chorego kompozytora.

Część I - ostatnie dni Szopena - „Pełne, jak Mit, / Blade, jak świt” były zapowiedzią wielkości zrozumianej dopiero przez potomnych.

Część II - przynosi porównanie postaci Szopena do liry upuszczonej przez Orfeusza, w której jeszcze rozmawiają ze sobą cztery struny.

Część III - zwrócenie uwagi na szczegół: biel ręki artysty zlewającą się z klawiaturą i utożsamiającą się z nią. On sam zostaje przyrównany do rzeźby Pigmaliona - doskonałej i pięknej Galatei, ożywionej przez Afrodytę.

Część IV - charakteryzuje grę Szopena. To poetycka synteza jego muzyki, która jest jak „prostota Doskonałości Peryklejskiej”. W sposób doskonały i naturalny łączy trzy tradycje, trzy kręgi kulturowe: starożytną, polską, chrześcijańską. Symbolem Starożytności jest Cnota, polskości - dworek modrzewiowy, a chrześcijaństwa - hostia.

Sztuka czasów Peryklesa, epoki najwspanialszej w kulturze Grecji, mogącej się poszczycić bogatym dorobkiem, odrodziła się w wiejskim domu modrzewiowym, który symbolizuje miejsce narodzin kompozytora. W tym domu dokonało się uświęcenie geniuszu artysty, stąd hostia jako symbol największej wartości chrześcijańskiej - Chrystusa obecnego wśród ludzi, Emanuela mieszkającego na Taborze. Emanuel znaczy „Bóg z nami”, za sprawą geniuszu Szopena świętość (sacrum) zstąpiła między ludzi.

Część V - dalsza charakterystyka muzyki Szopena. Została w niej zawarta „Polska, od zenitu wszechdoskonałości dziejów”, Polska idealna, „złoto-pszczoła”, przywodząca na myśl czasy Piasta-kołodzieja, założyciela królewskiej dynastii, dlatego jest mowa o Polsce „przemienionych kołodziejów”. Wers w nawiasie: „(Poznał-ci-że bym ją - na krańcach bytu!”) to osobiste wyznanie poety, wyraz ogromnej tęsknoty za utraconą ojczyzną.

Część VI - artysta przedwcześnie zmarł, jego muzyka jeszcze brzmi, żyje, „jeszcze kłócą się klawisze o nie dośpiewaną chęć”, pragnące dokończyć dzieło, pamiętne uderzeń jego ręki.

Część VII - monolog podmiotu lirycznego, rozważania na temat doskonałości w sztuce. Przejawia się ona w dziełach wielkich twórców: rzeźbiarza Fidiasza, Dawida, twórcy psalmów, tragika Ajschylosa i Szopena. Każde takie dzieło jest dążeniem do Dopełnienia. Sztuka jest definiowana jako doskonałe wypełnienie, dzięki czemu twórca jest bliski przekroczenia tego, co ułomne, przemijające. Jednak „Pięknem globu tego - niedostatek”, dlatego każde podjęte dzieło, nawet uważane za „Doskonałe-wypełnienie”, kryje w sobie brak. Twórca nie potrafi pokonać sfery materii, śmiertelności - poeta nazywa to ironią.

Podmiot liryczny cytuje nawet ostatnie słowa Chrystusa: „dokonało się” (consummatum est) w odniesieniu do świadomości stwarzania dzieła doskonałego, które nie jest w rzeczywistości doskonałością.

Część VIII - podmiot liryczny zwraca się wprost do bohatera, wskazując na Warszawę „Pod rozpłomienioną gwiazdą”, w której właśnie dochodzi do manifestacji patriotycznych poprzedzających wybuch powstania styczniowego. Wymienia charakterystyczne punkty-znaki stolicy: „organy u Fary”, „patrycjalne domy stare jak Pospolita - rzecz”, Kolumnę Zygmunta. Przez to obraz nabiera znamion osobistego wspomnienia nacechowanego emocjonalnie.

Część IX - wypowiedź podmiotu lirycznego ma formę pozornie naocznej relacji z wydarzeń rozgrywających się przed pałacem Zamojskich, miejscem zamieszkania siostry Szopena - atak rosyjskich żołnierzy, zdobycie i zniszczenie budynku oraz, najważniejsze, wyrzucenie na bruk fortepianu Szopena.

Część X - monolog podmiotu lirycznego rozpoczęty powtórzeniem treści części V, muzyka Szopena to zamknięta w dźwiękach polskość. I oto ta muzyka, jak każde wielkie dzieło wnoszące coś nowego, spotyka się z niezrozumieniem. Wielkość może być uwielbiana, ale i wzgardzona. Przywołana zo staje historia Orfeusza rozerwanego przez menady - dopiero wówczas jego muzyka stała się nieśmiertelna.

Zakończenie utworu: „Ciesz się, późny wnuku! (...) Ideał - sięgnął bruku” jest przykładem Norwidowej ironii. W każdym ideale jest zapowiedź śmierci. Jednocześnie wszystko ginie, umiera po to, by dać początek nowemu. Poeta twierdzi: „ciesz się, późny wnuku” - fortepian Szopena, symbol jego muzyki i polskości jednocześnie został zniszczony, zbrukany, ale w tym poniżeniu kryje się zapowiedź zmartwychwstania geniuszu. Wartość muzyki Szopena doceni dopiero ten „późny wnuk”, czyli człowiek patrzący z dystansu czasu. Wiersz jest wspaniałym pomnikiem na cześć Szopena i jego muzyki.

Podobnie jak inne utwory Norwida, ten wiersz posiada kilka warstw znaczeniowych, aluzji, symboli, odniesień, wieloznaczności, np. odniesienia i aluzje do Biblii, mitologii i sztuki greckiej, legend o początkach państwa polskiego, konkretnych wydarzeń historycznych.

W centrum zainteresowania poety jest sztuka. Twórca, poprzez nadanie muzyce Szopena cech sakralnych, dokonuje apoteozy sztuki. Wypowiada się także na temat zmienności losu artysty i niezrozumienia jego twórczości - Norwid sam tego doświadczył.

Twórczość Norwida charakteryzuje się nadawaniem wyrazom znaczeń wynikających z ich etymologii. Możemy także zauważyć dużą ilość wielokropków, pauz będących wyrazem stosowania przemilczeń i niedopowiedzeń. Pewne wersy i wyrazy istotne dla problematyki lub przesłania dzieła są zapisywane rozstrzelonym drukiem.

Lista działów - Język polski

Lista działów - Język polski
Na swoich stronach GRUPA INTERIA.PL Sp. z o.o. Sp.k. wykorzystuje wraz z innymi podmiotami pliki cookies (tzw. ciasteczka) i inne technologie m.in. w celach statystycznych i reklamowych. Korzystając z naszych stron bez zmiany ustawień przeglądarki będą one zapisane w pamięci urządzenia. Kliknij, aby dowiedzieć się więcej, w tym jak zarządzać plikami cookies. Zamknij