Jesteś tutaj: Język polski » Gimnazjum » Wiersze » Pan tu nie stał (S. Barańczak)

Pan tu nie stał (S. Barańczak)

Podmiot liryczny rozpoczyna swą wypowiedź „kolejkowym” zwrotem, funkcjonującym w powszechnej świadomości wszystkich, którzy zaznali realiów życia w Polsce lat 70. i 80., kiedy gigantyczne kolejki po artykuły pierwszej potrzeby stanowiły nieodłączny element codzienności. Zakres potocznego zwrotu zostaje potem rozszerzony o określenia nadające mu charakter stałych związków frazeologicznych o znaczeniu przenośnym.

Wiersz jest przykładem liryki zwrotu do adresata. Odbiorcą jest anonimowy bohater czasów komunizmu, który „stoi na uboczu”, nie biorąc udziału w oficjalnym życiu, odrzuca awanse i zaszczyty („stoi w miejscu”). Nawet „stawia się”, a więc buntuje przeciwko władzy, ma odwagę protestować. Podmiot liryczny - reprezentant reżimu, ostrzega adresata swej wypowiedzi, że postępując w ten sposób, nie może się niczego od życia spodziewać, tylko „wspólnego grobu”, znajdzie się na samym końcu społecznej hierarchii, bez jakichkolwiek szans życiowych. By złagodzić groźbę, odwołuje się do ambicji, rozsądku („I ona (ziemia) stoi przed panem otworem”), a także uczuć wyższych („stawaj pan w pąsach”). Na koniec oferuje „przebaczenie” - „w końcu / znajdzie się jakieś miejsce i dla pana”. Oczywiście, za cenę rezygnacji ze swych poglądów i bezwarunkowej akceptacji istniejącej rzeczywistości.

Barańczak w tym wierszu wskazuje, co przekreśla człowieka w państwie totalitarnym - inność, odwaga głoszenia własnych poglądów, demonstrowanie indywidualizmu, kontestacja. Za niebezpieczny uznano nie tylko aktywny sprzeciw, równie niepokojąca dla systemu jest „emigracja wewnętrzna” - ucieczka w świat ducha, religii.

Utwory Barańczaka zaliczane są do poezji lingwistycznej, w której wykorzystuje się język potoczny oraz język mediów i propagandy, by odsłonić absurdy PRL-owskiej rzeczywistości i sytuację człowieka w totalitarnym systemie komunistycznym. „Gra z językiem” nie pełni tylko funkcji demaskatorskiej, uczy także moralności opartej na prawdziwych wartościach.

Lista działów - Język polski

Lista działów - Język polski

Ten portal korzysta z plików cookies w celu umożliwienia pełnego korzystania z funkcjonalności serwisu, dopasowania reklam oraz zbierania anonimowych statystyk. Obsługę cookies możesz wyłączyć w ustawieniach Twojej przeglądarki internetowej. Korzystając z serwisu wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z ustawieniami przeglądarki.

Zamknij