Jesteś tutaj: Język polski » Liceum » Antyk » Iliada (fragmenty) (Homer) » Problematyka

Iliada (fragmenty) (Homer) - Problematyka

Świat bogów i ludzi

Bohaterami eposu są herosi, półbogowie zrodzeni z boskiego ojca lub matki (Achilles jest synem boginki Tetydy). Niekiedy swoją postawą przypominają bogów (jak Agamemnon, wódz Greków). Poeta pokazuje ich jako istoty wyższe od ludzi, wzniosłe, pełne szlachetnej odwagi i męstwa. Obok wyidealizowanych ludzi występują pomniejszeni, uczłowieczeni bogowie. Panują na Olimpie, ale nie są wszechwiedzący i wszechwładni, ich moc jest jednak większa niż ludzka, narrator ukazuje ich jako pięknych i budzących podziw. Nieśmiertelni, niewrażliwi na ból i cierpienie, obdarzeni cudownymi właściwościami, przerastają ludzi i wiedzą więcej od nich. Rządzą światem, ale podlegli są Przeznaczeniu czyli Mojrze. Najwyższy spośród nich jest Zeus, którego sądy niejednokrotnie zbieżne są z myślami Mojry. Greccy bogowie kontaktują się z ludźmi, integrują w ich sprawy, nie są jednak dla ludzi autorytetami moralnymi, określającymi etyczne kodeksy. Przez autora wyposażeni zostali w psychikę i wady ludzkie. Kochają, nienawidzą, kierują się emocjami i uczuciami: złością, zawiścią, miłością, żądzą zemsty. Podobnie jak ludzie żyją pełnią życia.

Realizm Iliady zabarwiony jest jednak idealizmem. Nadnaturalne właściwości bogów wprowadzają atmosferę cudowności (oczywiście z punktu widzenia dzisiejszego czytelnika, gdyż dla Greka epoki homeryckiej istnienie bogów i ich nieustanna ingerencja w życie ludzkie były zjawiskiem naturalnym) - bohaterowie są ratowani przez opiekujące się nimi bóstwa, natura ma zdolność przemawiania. Brak wyraźnej granicy między światem bogów i ludzi sprawia, że wszelkie elementy cudowności zyskują znamiona naturalności. Realizm utworu przejawia się w dokładnym opisie zjawisk i rzeczy, sytuacje przedstawione zostały w procesie ich stawania się (w Iliadzie brak jest w zasadzie opisów statycznych). Bohaterowie ukazani są jako prawdziwi ludzie. Ich reakcje i wypowiedzi zawierają w sobie prawdę psychologiczną.

Bohaterowie eposu zostali przedstawieni w sposób uwznioślony i zindywidualizowany - tak poeta wykreował Achillesa i Hektora. A zatem Hektor został ukazany jako człowiek odważny, szlachetny, prawy, walczył w sposób uczciwy, głęboko wierzył w bogów, ponad swoje dobro i życie stawiał bezpieczeństwo i wolność ojczyzny. Achilles kierował się przede wszystkim żądzą zemsty, był mściwy, zawzięty, okrutny, nie chciał oddać ostatniej posługi Hektorowi, chociaż tego wymagały prawa boskie, upokorzył Priama, jednak potem okazał mu współczucie i litość.

Obok ludzi i herosów (półbogowie zrodzeni z boskiego ojca lub matki np. Achilles był synem boginki morskiej Tetydy i księcia Peleusa) działają bogowie, którzy ingerują w świat ludzi, jednym pomagają - Atena uratowała życie Achillesowi w pojedynku z Hektorem, wyświadczyła przysługę Menelaosowi, kiedy mierzył do niego łucznik, innym przysparzają smutku - za sprawą bogów Andromacha straciła wszystkich sobie bliskich, Dzeus zadecydował o śmierci Hektora. Nie ma wyraźnej granicy między ludźmi a bogami.

Fabuła

Iliada obejmuje pięćdziesięciodniowy epizod z wojny trojańskiej. Temat utworu zapowiedziany jest w Inwokacji. Agamemnon, wódz Greków, wywołał gniew Achillesa, zabierając mu brankę wojenną Bryzeidę. Achilles wycofuje się z walki i za pośrednictwem swojej matki, Tetydy, prosi Zeusa, aby ukarał Greków, udzielając pomocy Trojanom. Dopiero śmierć jego przyjaciela, Patroklesa, skłania bohatera do powrotu na pole bitwy. Achilles mści się, zabijając w pojedynku Hektora, syna władcy Troi. Całość utworu wypełniają opisy batalistyczne i czyny bohaterskie.

Fabuła jest złożona z epizodów (poszczególnych wydarzeń) z tendencją do zarysowywania się wątków. Obserwujemy dwupłaszczyznowość wydarzeń: związane z bogami na Olimpie i rozgrywające się na równinie trojańskiej.

Narracja

Narrator wypowiada się w trzeciej osobie, z epickim dystansem opisuje rozgrywające się wydarzenia, charakteryzuje bohaterów. Opisowi postaci służą występujące stałe epitety: „Hektor o hełmie wiejącym kitami”, „Hektor potężny”, „Hektor wspaniały”, „szybkonogi Achilles”, „boski Achilles”.

Narrator nie przedstawia czynności równoczesnych, każdą opisuje kolejno, stąd występujące w tekście opisy są plastyczne, dokładne, szczegółowe, drobiazgowe - opis tarczy Achillesa.

Obszerne opisy przedmiotów, czynności powodują opóźnienie wydarzeń, które mają nastąpić, jest to tak zwana retardacja, przykładem może być szczegółowy opis czynności łucznika.

Oprócz rozbudowanych opisów utwór zawiera specyficzne porównania nazwane homeryckimi - ich cechą jest to, że drugi człon (to, do czego porównujemy) jest bardzo rozbudowany, np.

„I tak jak gwiazda wśród innych gwiazd, gdy noc letnia zapada, Gwiazda wieczorna, co wschodzi najpiękniej na ciemnych niebiosach - Tak połyskiwał grot włóczni, którą potrząsał Achilles”.

Występujące w utworze sceny batalistyczne ukazane są w sposób realistyczny i dynamiczny: „cisnął z sił całych włócznię przed siebie, włócznia śmignęła w górę, a w ziemię zarył się grot jej spiżowy”, „Szyję młodzieńczą wskroś przebił grot jego włóczni głęboko...”.

Nastrój eposu oddaje występujące patetyczne czyli wzniosłe słownictwo np. gród wielkiego, boskiego Priama, Hektor - pasterz narodów, niezłomny Pelida, łucznik przesławny.

Kompozycja

Iliada składa się z ponad 15 i pół tysiąca wersów. Wydawcy, aleksandryjscy uczeni, podzielili epos na 24 księgi (pieśni), oznaczając je kolejnymi literami grec kiego alfabetu. Utwór rozpoczyna inwokacja do Muzy, będąca jednocześnie zapowiedzią tematu, którym jest gniew Achillesa.

Wiersz

Iliada napisana została tzw. wierszem bohaterskim, czyli charakterystycznym dla epoki starogreckiej heksametrem daktylicznym. Budowa wersu oparta była na istniejącym w języku greckim zjawisku iloczasu, czyli występowaniu krótkich i długich samogłosek. Dwie samogłoski krótkie zastępowały jedną długą. Heksametr daktyliczny zbudowany był z sześciu stóp (rytmicznych cząstek wersu): daktyli (-/ - -) lub spondejów (-/ -/). Pierwsza sylaba była akcentowana. W literaturze polskiej w formie nawiązania do antycznej miary wersowej powstał tzw. polski heksametr, w którym długie, silniej wymawiane głoski greckie zastąpione zostały sylabami akcentowanymi. Najdoskonalszą realizacją tego typu wiersza jest Pieśń Wajdeloty z Konrada Wallenroda Adama Mickiewicza.

Porównania

Plastykę i drobiazgowość opisów wzbogacają rozbudowane porównania, tworzące odrębne obrazy poetyckie. W Iliadzie naliczyć ich można około dwustu. Sam moment porównania, bardzo krótki, staje się pretekstem do stworzenia rozbudowanego obrazu, podanego w formie dygresji. U Homera wielokrotnie odnoszą się one do natury oraz realiów życia w warunkach pokoju. Porównania spowalniają tempo akcji, wprowadzają realia obyczajowe, tworzą podniosły nastrój. Od imienia ich twórcy zostały nazwane porównaniami homeryckimi.

Dramatyzm epopei

Obiektywną, zdystansowaną narrację Iliady wzbogacają dialogi i monologi, nadające utworowi znamiona dramatyzmu. Dramatyczny charakter ma pojedynek Achillesa z Hektorem i związane z nim płacze i lamenty Priama, Hekuby i Andromachy, sam przebieg walki, śmierć syna króla Troi oraz scena pohańbienia jego zwłok przez Achillesa.

Epos jako gatunek

Epos, inaczej epopeja (z gr. słowo, opowieść), to najstarszy gatunek epicki, którego źródłem były ustnie przekazywane mity, baśnie i legendy. Znany był już w literaturze starożytnego Wschodu. Dla rozwoju literatury europejskiej największe znaczenie ma epos homerycki, powstały jako tekst pisany, wywodzący się z pieśni wykonywanych przez aojdów. Dla poezji ustnej typowe było posługiwanie się tzw. stylem formalnym, polegającym na tym, że poeta-śpiewak używał gotowych formuł, na które składały się stałe epitety, wersy, początki i zakończenia typowych sytuacji, a nawet gotowe opisy walk, uczt itp. W Iliadzie obserwujemy pozostałości stylu formalnego.

W tym miejscu znajduje się tekst składający się z 1667 znaków,
dzięki któremu zaskoczysz całą klasę.

Wykup abonament aby uzyskać dostęp.

Iliada tłumaczona była na wiele języków. Wśród polskich tłumaczy wymienić należy Jana Kochanowskiego (trzy księgi) oraz Ksawerego Dmochowskiego i Stanisława Staszica. Wątki i motywy obu epopei do czasów współczesnych wykorzystywane są przez twórców. Sięgali do nich najwybitniejsi poeci polscy: Jan Kochanowski (Odprawa posłów greckich), Stanisław Wyspiański (Powrót Odysa), Leopold Staff (Odys).

Ten portal korzysta z plików cookies w celu umożliwienia pełnego korzystania z funkcjonalności serwisu, dopasowania reklam oraz zbierania anonimowych statystyk. Obsługę cookies możesz wyłączyć w ustawieniach Twojej przeglądarki internetowej. Korzystając z serwisu wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z ustawieniami przeglądarki.

Zamknij