Opracowania.pl PLUS:
Zaloguj się żeby dostać więcej

Inny świat (G. Herling-Grudziński)

Rodzaj literacki: epika

Gatunek literacki: powieść

Okoliczności i czas powstania

Wyrastający z doświadczeń obozowych Grudzińskiego Inny świat powstawał w Rugby i w Londynie od lipca 1949 do lipca 1950 roku. Początkowo ukazywał się w odcinkach na łamach „Wiadomości” Mieczysława Grydzewskiego, a następnie został wydany (1951) w formie książkowej w przekładzie angielskim, z przedmową filozofa Bertranda Russela. W wersji polskiej Inny świat ukazał się w 1953 roku w angielskim wydawnictwie „Gryf”, a następnie był wielokrotnie wznawiany przez Instytut Literacki w Paryżu. W Polsce książka, publikowana w „drugim obiegu”, oficjalnie ukazała się w wydawnictwie „Czytelnik” w 1988 roku. Od momentu pierwszego wydania Inny świat wzbudził ogromne zainteresowanie czytelników, krytyków i wydawców. Utwór tłumaczony był na wiele języków, m.in. szwedzki, niemiecki, włoski, hiszpański, japoński, chiński, arabski, francuski, rosyjski. Ukazał się także w Ameryce.

Tytuł

Książka Grudzińskiego opatrzona jest tytułem Inny świat oraz podtytułem Zapiski sowieckie. Tytuł utworu zaczerpnięty został ze wspomnieniowej książki Fiodora Dostojewskiego Zapiski z martwego domu, której fragment stał się mottem Innego świata: „Tu otwierał się inny odrębny świat, do niczego niepodobny; tu panowały inne odrębne prawa, inne obyczaje, inne nawyki i odruchy; tu trwał martwy za życia dom, a w nim życie jak nigdzie i ludzie niezwykli. Ten oto zapomniany zakątek zamierzam tutaj opisać”. Odwołanie się do Dostojewskiego wskazuje na specyfikę życia w łagrze, gdzie człowiek, aby przeżyć, musi porzucić swoje dotychczasowe wyobrażenia o świecie i stworzyć własne zasady etyczne obowiązujące tylko w tym miejscu. Obóz był innym, martwym światem, z którego bardzo trudno było wrócić do życia i wolności. Stanowił rzeczywistość niewyobrażalną i niezrozumiałą dla zwykłego człowieka. Na tę wyjątkowość obozowego życia wskazuje motto książki Gustawa Grudzińskiego. Podtytuł Zapiski sowieckie zwraca uwagę, iż przedmiotem opisu staną się doświadczenia, przeżycia oraz refleksje autora i jego współwięźniów z Grodna, Witebska, Leningradu, a także z czasów pobytu w Jercewie, aż do momentu wstąpienia do Armii Polskiej. Inny świat dedykowany jest pierwszej żonie Grudzińskiego, Krystynie.

Miejsce akcji

Miejsce akcji bardzo wyraźnie przez pisarza określone, obejmuje cały okres pobytu Grudzińskiego w ZSRR, od uwięzienia aż do wyjścia na wolność. Wydarzenia rozgrywają się w więzieniach Grodna, Witebska, Leningradu i Wołogdy, gdzie Grudziński przebywał. Znaczna część książki przedstawia przeżycia i doświadczenia pisarza z okresu jego pobytu w obozie w Jercewie, należącym do systemu obozów kargopolskich, mieszczących się nad Morzem Białym, wzdłuż linii kolejowej, ciągnącej się od Wołogdy do Archangielska. Następnie akcja przenosi się kolejno do miejsc, w których przebywał Grudziński po zwolnieniu z obozu. Są nimi: Swierdlowsk, Buj, Czelabińsk, Kazachstan, Krasnowodsk, turecka miejscowość Pahlevi oraz Rzym. W powieści wspomniane są także inne obozy rosyjskie mieszczące się w Drugiej Aleksiejewce, Kołymie, Kruglicy, Mostarnicy i Niandomie.

Czas akcji

Akcja utworu rozpoczyna się pod koniec lata w więzieniu w Witebsku w 1940 roku, a kończy w Rzymie w czerwcu 1945 roku. Wydarzenia z pobytu pisarza w obozie w Jercewie rozgrywają się w ciągu dwóch lat, od 1940 roku do 20 stycznia 1942 roku. Następne opisane w książce wypadki obejmują wyjazd Grudzińskiego do Wołogdy (styczeń 1942 roku), a później podróż do południowego Kazachstanu, gdzie 12 marca, w miejscowości Ługowoje, pisarza wcielono do II dywizjonu Armii Polskiej gen. Andersa. 26 marca pułk, w którym znalazł się Herling-Grudziński, przewieziony zostaje do Krasnowodzka, a 30 marca zaokrętowany na dwa statki. Zapiski Grudzińskiego kończą się na dacie 2 kwietnia: „2 kwietnia zaś spałem już na piaszczystej plaży w Pahlevi, poza granicami kraju”. Zakończenie Innego świata stanowi krótki Epilog, rozgrywający się w 1945 roku w Rzymie.

Czas fabularny książki poszerzony został o czas historyczny, przywoływany we wspomnieniach zamieszczonych w różnych miejscach Innego świata. Grudziński przypomina okres Rewolucji Październikowej w Rosji, czystkę z lat 1936 -1937, upadek Warszawy we wrześniu 1939 roku oraz wydarzenia rozgrywające się na frontach II wojny światowej.

Na swoich stronach GRUPA INTERIA.PL Sp. z o.o. Sp.k. wykorzystuje wraz z innymi podmiotami pliki cookies (tzw. ciasteczka) i inne technologie m.in. w celach statystycznych i reklamowych. Korzystając z naszych stron bez zmiany ustawień przeglądarki będą one zapisane w pamięci urządzenia. Kliknij, aby dowiedzieć się więcej, w tym jak zarządzać plikami cookies. Zamknij