Opracowania.pl PLUS:
Zaloguj się żeby dostać więcej

Mistrz i Małgorzata (M. A. Bułhakow)

Geneza i kontekst literacki w Mistrzu i Małgorzacie

W liście do jednego z przyjaciół Bułhakow napisał, że o ile do napisania Białej gwardii zainspirowała go matka, o tyle na powstanie Mistrza i Małgorzaty miała wpływ postać ojca - teologa. Z całą pewnością wśród dzieł, których ślady odnajdujemy w powieści znajduje się Pismo Święte. Tworząc biblijne postaci, Bułhakow posłużył się też Żywotem Jezusa Renana, Życiem Jezusa Chrystusa Farrara i innymi. Z Biblii pochodzi też pomysł umieszczenia głowy Berlioza na tacy. Inspiracją do powstania postaci bohaterów - diabłów był Faust Goethego oraz opera Faust Gounoda, Potępienie Fausta Berlioza, Mefistofeles Boito. Należy tu wspomnieć, że Bułhakow był entuzjastą opery, stąd w powieści nazwiska kompozytorów: Berlioz, Rimski, Strawiński. Wpływ Goethego na powieść odnajdujemy w samej historii zaprzedania duszy diabłu i w tytule dzieła. Z Fausta pochodzi imię Wolanda (jest to jedno z imion Mefistofelesa), scena wróżenia przyszłości Berliozowi, niektóre zwroty i sentencje (np. „Podobne należy leczyć podobnym”, „Więc oto jestem”), opis postaci Azazella, medalion Wolanda z wizerunkiem czarnego pudla jako symbolu szatana, osoba dzieciobójczyni Friedy, leczenie pijawkami, elementy stroju Wolanda. W Biblii zaś odnaleźć można pierwowzory Abbadony (książę zagłady z Apokalipsy), Behemota (mityczny potwór z Księgi Hioba), Azazella (demon pustyni z Księgi Kapłańskiej). Pismo Święte jest też źródłem wątku biblijnego - postaci Jezusa (lecz imię Ha-Nocri pochodzi z Talmudu!), Poncjusza Piłata, Judy z Kiriatu (Judasza Iskarioty), Mateusza Lewity i innych.

Czas powstania

Jak już wspomniano praca nad powieścią trwała dwanaście lat. W 1930 roku pod wpływem załamania nerwowego pisarz spalił piętnaście pierwszych rozdziałów. Potem wrócił do pracy. Osiem razy Bułhakow redagował tekst, pierwotnie dzieło miało nosić tytuł Kopyto inżyniera, ostateczny tytuł pojawił się podczas pracy nad szóstą redakcją. Pierwsze wydanie (radzieckim zwyczajem okrojone!) miało miejsce w latach 1966-1967 na łamach miesięcznika „Moskwa”. Ta publikacja odbiła się szerokim echem nie tylko w ZSRR. Do dziś książka doczekała się wielu wydań i przekładów. Warto nadmienić, że do wydrukowania powieści dożyła żona pisarza, która uporządkowała archiwum i nigdy nie zaprzestała walki o rozpowszechnienie twórczości Bułhakowa.

Czas i miejsce akcji: Akcja powieści rozgrywa się latem w Moskwie lat dwudziestych i w czasach biblijnych. Autor stara się uzyskać efekt jednoczesności wydarzeń mitycznych i moskiewskich. Podobnie dzieje się z przestrzenią. Postaci mogą być w niej bardzo łatwo przemieszczanie, lub - tak jak goście z zaświatów - mają zdolność znajdowania się w kilku punktach jednocześnie.

Poznajemy różne miejsca Moskwy: ulice, place, szpital dla psychicznie chorych, restaurację, teatr, a przede wszystkim zatłoczone, ciasne mieszkania. W nich rozgrywają się najważniejsze w powieści wydarzenia: tu Mistrz pisze swe dzieło, tu odbywa się bal szatana.

Na swoich stronach GRUPA INTERIA.PL Sp. z o.o. Sp.k. wykorzystuje wraz z innymi podmiotami pliki cookies (tzw. ciasteczka) i inne technologie m.in. w celach statystycznych i reklamowych. Korzystając z naszych stron bez zmiany ustawień przeglądarki będą one zapisane w pamięci urządzenia. Kliknij, aby dowiedzieć się więcej, w tym jak zarządzać plikami cookies. Zamknij